İki bileşenli lif, her iki malzemenin istenen özelliklerini kullanan farklı iki liften yapılır. Bu tür lifler ekstrüzyonla eğirme yoluyla oluşturulabilir. Bir veya her iki lif bitmiş üründe kalabilir veya birinci lif çözülebilir ve sadece diğer lif nihai üründe kalır.

Tekstil ve kumaşların hammaddesi olan ipliklerin üretimi sırasında bazı çekim işlemleri vardır. Bu işlemleri sizlerle paylaşıyoruz..

YAŞ ÇEKİM YÖNTEMİ

En eski filament üretim tekniğidir. Filament haline getirilecek olan polimer, bir çözelti içerisinde çözdürülür. Düzeler kimyasal banyo içerisine daldırılır ve böylece çözünmüş haldeki polimerin düze deliklerinden geçirilerek katılaştırılması sağlanır. Filament haline getirilecek polimer, bir sıvı çözelti içerisinde ekstrüzyon edildiğinden bu işleme yaş çekim denir. Akrilik, rayon, aramid, modakrilik ve spandeks, bu teknik ile filament haline getirilebilirler.

KURU ÇEKİM YÖNTEMİ

Kuru çekim tekniğinde polimer, bir çözelti içerisinde filament haline getirilir. Fakat daha sonra, polimerin seyreltme veya kimyasal reaksiyonla çökeltilmesi yerine, fazla çözeltinin hava buharı veya asal gazlarla uzaklaştırılması ile katılaştırma sağlanır. Kuruma ihtiyacını elimine etmek ve çözücüyü geri kazanabilmek için filamentler, çökelmeyi sağlayan sıvı (koagülasyon banyosu) ile temas etmezler. Bu işlem; asetat, triasetat, akrilik, modakrilik, spandeks ve vinyon üretimi için kullanılır.

ERİYİKTEN LİF ÇEKİM YÖNTEMİ

Bu sistemde filament haline getirilecek olan polimer, ekstrüzyon ile eritilir, düze deliklerinden geçirilir ve direkt olarak soğutulur. Naylon, olefin, polyester bu işlem ile çekilebilirler. Polimerin filament haline getirilmesinde değişik düzeler mevcuttur. Bu düzeler yuvarlak, üçgen, beşgen, sekizgen, yıldız kombinasyonları vs. farklı şekillerde düze delikleri bulundurabilirler. Üçgen yıldız şekilli lifler daha fazla ışık yansıtır ve kumaşa çekici bir parıltı kazandırır. Beşgen şekilli içi boş lifler halıda kullanıldıkları zaman kiri göstermeleri daha az gösterirler. Sekizgen şekilli lifler parlaklıktan bağımsız etki verir. İçi boş lifler havayı tutar, izolasyon oluşturur ve life daha iyi özellikler kazandırır.

GERME ÇEKME YÖNTEMİ

Düzeden geçirilmiş filament halindeki liflerin soğutulması esnasında ve lifler sertleştikten sonra liflere germe ve çekim uygulanır. Çekimle molekül zincirleri de beraberce çekilir ve lif ekseninde oryantasyona tabi olurlar. Böylece daha güçlü lif üretildiği düşünülebilir.

Harman Hallaç İşleminin Amacı 

Dokusuz yüzey üretiminde harmanın hazırlanmasında hareket noktası, elde edilmek istenen tekstil yüzeyinin sahip olması gereken kullanım özellikleri ve fiyatıdır. Buna göre harmana katılacak elyaf türü veya türleri tespit edilir. Harmanlama derecesinin mükemmel olabilmesi için aynı lif uzunluğuna sahip elyaf türlerinin seçimi, üretimin en erken safhasında yapılmalıdır.

Pamuk elyafı ve pamukla birlikte kullanılan tekstil lifleri preslenmiş balyalar hâlinde dokusuz yüzey fabrikalarında harman hallaç dairesinin kapasitesine göre stoklanır.

Pamukla günübirlik çalışmak zordur. Normal olarak üç aylık ihtiyacı karşılayacak bir stok bulunmalıdır.

Pamuklar balyalar hâlinde fabrikanın deposunda muhafaza edilir. Balyalar beton zemin üzerine konulmamalı, ızgaralar üzerine yerleştirilmeli ve üst üste konulduklarında yükseklikleri 10 m’yi geçmemelidir. Ayrıca balyalar arasında bir insanın gezebileceği miktarda boşluklar olmalıdır. Böylece depolanmış balyaların havalanması ve nakliyesi kolaylaşmış olur.

Balyaların ortalama ağırlıkları, ithal pamuk balyaları için 220-230 kg, yerli pamuk balyaları için 210 kg kadardır. Balyanın üzerinde pamuğun kalite derecesi, çırçırlanma şekli, yetiştiği yer ve kontrol mührü mutlaka olmalıdır.

Harman hallaç dairesindeki sıcaklık 23 0C’nin üzerinde ve bağıl (relatif ) nem ise % 45–60 olmalıdır. Yüksek nem oranı, açma derecesinin yetersiz olmasına; düşük nem oranı ise liflerin hasar görmesine neden olur.

Standart klima şartlarına sahip bir işletmede balyalar en az 24 saat önceden harman hallaç dairesi içine alınır ve çemberleri açılarak pamuk balyaların tekrar klima şartlarına adaptasyonu (uyumu) sağlanır. Yapılan bu işleme kısaca pamuk elyafının kondisyonlanması veya iklimlendirilmesi denir.

Harman hallaç dairesinde klima şartlarına uyumu sağlanıp dinlendirilmiş elyaf miktarına ham stok denir.

Balya Etiketi ve Okuma 

Balya ambalajının üzerinde çeşitli işaretler vardır. Bu işaretler balya hâlindeki pamuk ile ilgili bilgiler verir. Türkiye’de ve diğer ülkelerde preslenmiş pamuk balyalarının üzerinde, içindeki pamuğun özelliğini gösteren resmî marka, işaretler ve kontrol mührü bulunan etiket vardır.

Harman Reçetesini Okuma 

Dokusuz yüzey için tülbent elde edilmesinde işletmeye giren elyaf miktarının ne kadarının üretime katıldığı tespit edilerek harman randımanı hesaplanır. İşletmeye alınan pamuğun içindeki yabancı maddeler ve kısa elyaflar çeşitli aşamalarda döküntü olarak ayrılır. Harmana giren elyaf miktarı ile elde edilen tülbent miktarının birbirine oranlanmasıyla harman randımanı bulunur.

Reçeteye Göre Balya Tespiti 

Yukarıdaki üç örnekte belirlenen pamuk miktarlarına göre karışıma girecek pamuğun kaçar balya olduğunu hesaplayınız. Bir yerli balyanın ağırlığı 210 kg’dır.

Balyaları Harman Yerine Yerleştirme

 Dokusuz yüzey işletmelerinde üretilmek istenen tülbent eldesinde farklı elyaf çeşitleri veya tek çeşit elyaf kullanılabilir. Her iki durumda da mutlaka harman (karışım) işlemi uygulanmalıdır. Çünkü aynı elyaf türünün çok farklı lif özelliklerine sahip çeşitleri vardır. Homojen bir elyaf grubu elde etmek için mutlaka tülbent eldesinde kullanılacak elyaf veya elyaf türlerine harman işlemi uygulanması gerekmektedir.

Balyalar, pamuk ambarından harman hallaç dairesine getirilir. Önceden hazırlanan harman reçetesine göre balyalar harman makinesinin etrafına yerleştirilir.

Burada balyaların etrafındaki çemberler kesilip kanaviçesi çıkartılır. Balya hâlindeki bu pamukların işletme şartlarında rahat çalabilmesi için klima şartlarında 20–24 0C sıcaklıkta ve %50 bağıl nemde 24-48 saat süreyle bekletilmesi gerekir.

Bunun amacı, balyalama sırasında presten dolayı sıkışan pamuk kütlelerinin açılıp kabarması ve istenilen klima şartlarına sahip olmasıdır.

Harman Yapım Teknikleri

Tafting yüzey oluşturma işleminde pamuk elyafı ve pamukla birlikte kullanılan tekstil liflerinin harmanlanmasında iki çeşit harman yapım tekniği vardır.

• Yığma harmanı: Pamuk lifleri, harmanda diğer liflerle (suni, sentetik vb.) karıştırılacaksa bu harman tercih edilebilir. Harman reçetesinde bulunan ayrı cins ve miktarlardaki ham madde düzenli bir dikdörtgenler prizması teşkil edecek şekilde birbiri üzerine kat kat yığılır (Şekil 1.4). Daha sonra dikine kesilerek alınan parçalar balya açıcı makinesine beslenir. Bu usulde düzgün harman elde edilmesi işçinin dikkatli çalışmasına bağlıdır. 
• Sıralama harmanı Belirlenen reçeteye göre değişik kalitedeki pamukların harmanı; 
• Klasik sistemde: Harmanlı balya açıcının besleme hasırı, etrafına sıralanan balyalardan işçi tarafından uygun besleme yapılarak sağlanır. 
• Modern sistemde: Unifloc (otomatik balya açıcı) makinesinin robot kolu altına sıralanan balyalar üzerinden robot kolu ile besleme yapılarak sağlanır.

Kapok Nedir?

Kapok, pamuk gibi bitki tohumundan elde edilen bir elyaf türü. Kapok Ağacının Anayurdu Amerika’nın tropik kesimleri ile Batı Hint Adaları olan bu ağaç (Ceiba pentandrd) günümüzde başta Cava olmak üzere, Filipinler, Malezya ve Sri Lanka gibi bazı Asya ülkelerinde lif elde etmek için yaygın olarak yetiştirilir. Genel olarak ekvatorun 15 derece kuzey ve güneyinde kalan bölgeler iyi kapok ürünü elde edilen bölgelerdir.

Deniz seviyesinden 450 metreye kadar yükseklikte yetişenleri en fazla verim ve en iyi kalite ürün verenlerdir. Kapok ağacı gövdeye hemen hemen dik olarak yerleşen dallarıyla oldukça iri bir görünüm sergiler.

Beyaz ya da pembe renkli kapok çiçekleri yarasaların yardımıyla tozlaştıktan sonra koza biçimindeki iri meyvelere döner. Yaklaşık 15 cm uzunluktaki kapok meyvelerinin içinde çok sayıda tüylü tohum bulunur. İşte bu tüyler meyvelerden çıkarılıp lif olarak değerlendirilir. Bunun için önce meyveler sopalarla kırılarak açılır, daha sonra tohumlar bir sepete yerleştirilip hızla karıştırılır; bu darbelerin etkisiyle lifler koparak sepetin dibinde toplanır.

Kapok Elyafı Özellikleri 

• Son derece parlak, krem-sarı renkte, ipeğimsi bir görünüşe sahiptir. 
• Yumuşak, elastik ve dayanıksız bir elyaftır. 
• Tek hücredir. mikroskopta, uzunluğuna ince kurdelalar şeklinde görülür. 
• Enine kesiti ise oval veya yuvarlaktır. Olgun olmayanlar, pamuk liflerinin olgun olmayanları gibi, yani çubuk şeklinde görülür. 
• Olgun liflerde dahi lümen geniş, çeper dardır. 
• Özgül ağırlığı 30 derecede 0.0388 gr/cm³, olup çok hafiftir. 
• Ağacın kapsül şeklindeki meyvesi içinde tohumu ile birlikte bulunan lifler kapsüllerden elle veya makinelerle ayrılır. 
• Tohumlar, liflerden pamuğa nazaran çok daha kolay ayrılır. 
• Lif uzunluğu 1–3,5 cm dir, Yapısında % 63 selüloz, % 13 linyin bulunur, 
• Pamuğun altıda biri kadar ağırlıktadır. 
• Lifin yapısındaki gözenekler yüzünden iyi bir hava ve ısı izolasyonu sağlanır. 
• Ayrıca bilinen en iyi ses tutucudur. 

Suda uzun süre ıslanmaz, ıslandığında çabuk kurur.( Çabuk ıslanmaması, elyafın yüzeyinin vaks ile kaplı olmasındandır )

1 kg kapok, 35 kg’lık bir ağırlığı su üzerinde rahatça tutar.

Kapok Elyafı Kullanım Alanları

• Hafif olduğundan, yatak, yastık yapımında ve dolgu maddesi olarak kullanılır.
• Pilot elbiselerinin yapımında kullanılır.
• Nem ve su çekme özelliği çok az olduğundan, can yeleklerinde ve can simitlerinde kullanılır.
• Hafif ve ses izolatörü olması nedeniyle uçaklarda bu özelliklerinden yararlanılmaktadır.